Bill Baker’s Big Band: Muziek en de bevrijding<< Terug naar Nieuws overzicht

“Wie met klokken schiet, wint de oorlog niet”, of “Klokken uit de toren, oorlog verloren.” De boodschap is duidelijk, maar beide spreekwoorden waren niet aan de Duitsers besteed tijdens de oorlog. Zij vorderden in totaal 9000 klokken om ze in Duitsland om te smelten tot kanonnen. In Den Haag stonden dan ook op verzoek van de bezetter op moment X alle klokken keurig netjes beneden in de hal van de kerktoren van de Sint Jacobskerk. De Duitsers haalden ze allemaal weg. Eén klok bleef achter: de bourdon, de Jezusklok, want die was qua omvang te groot en paste niet door de deur. Een klein klokje, de Salvator Fis 1, diende als alarmklok en bleef hangen.

Door: Piet Vernimmen

Klokgelui als bevrijdingsmuziek
Een paar dagen voor de bevrijding charterde toenmalig burgemeester De Monchy in het geheim enkele gemeentearbeiders om de 6000 kilo wegende Jezusklok terug naar boven te hijsen. Toen het moment van de bevrijding daar was, klonk het vertrouwde geluid van de Jezusklok over de stad en bij menig inwoner rolden de tranen over de wangen. De Jezusklok klonk als emotionele bevrijdingsmuziek in ieder oren.
Muziek en de jaren 40-50 en dan met name de muziek in de dagen van de bevrijding houdt de 50-plussers bezig.

Geluksgevoel
Wim Zweekhorst, muzikaal leider van Bill Baker’s Big Band: “Die vrijheid, die kwam 5 mei naar buiten, er was muziek, dat kon een draaiorgel zijn of een gitaar of een saxofoon, iedereen kende elkaar in de straat, er was een intens gevoel van verbondenheid, iedereen danste. Straten vol vlaggen, je wist niet waar ze vandaan kwamen. Straten vol dansende mensen, de ontlading, dat geluksgevoel.”

Hoe klonk de bevrijding?
Hoe die muzikale ontlading precies klonk in die meidagen van ‘45 is lastig te achterhalen. Omdat allerlei filmpjes-zonder-geluid in negen van de tien gevallen in die dagen voorzien werden van Amerikaanse jazz muziek, gaan we er veelal voor het gemak vanuit dat het ook echt die muziek was die in de straten klonk. Maar ‘Soundtrack van de bevrijding’ van Frank Mehring (met cd) maakt duidelijk dat een mix van soorten muziek de straten vulde: van Nederlandstalige bevrijdingsliederen tot foxtrot, van de Spelbrekers tot Eddy Christiani, van Lindy hop tot volksdansen.
En natuurlijk klonk ook jazzmuziek. De jazz, door de bezetter verboden in de oorlogsjaren, was al in de jaren ‘30 populair in Nederland. Theo Uden Masman bijvoorbeeld (hij ligt begraven op Nieuw Eik en Duinen) met zijn Ramblers, was erg populair. En het Haagse Dutch Swing College Kwartet, later de Dutch Swing College Band, verzorgde meteen op Bevrijdingsdag 1945 een openluchtconcert in de buurt van de Valkenboslaan bij café St Regis.

Big Bands
Ook de radio-orkesten zorgden in de jaren na de oorlog voor een opleving van de swingende jazzmuziek: elke omroep zijn eigen orkest. Het Metropole Orkest bij de Nederlandse Radio Unie, de Ramblers bij de VARA en de Skymasters bij de AVRO. De KRO had het orkest van Klaas van Beeck. Wim Zweekhorst: ”Je zorgde dan dat je thuis was. Als je de begintune van het programma hoorde, sloeg je op tilt. Zo’n programma duurde een kwartier, twintig minuten. Daar gingen de mensen voor naar huis.” Hoewel de radio-orkesten zijn verdwenen en de muzieksmaak ‘iets’ is gewijzigd, zijn big bands anno 2018 nog steeds populair. Wim Zweekhorst:” Nu heb je in elke plaats wel twee of drie big bands, er zijn er nog nooit zoveel geweest als toen. Het is weer helemaal in om in big bands te spelen. Jaren geleden was de harmonie in, als er een feestje was, aubades, dan kwam de harmonie. In Den Haag had je ‘Klein maar Dapper’ en ‘De Sierkan’ en ‘Paul Kruger’. Maar ja, op straat lopen is minder populair geworden, heb ik de indruk en veel harmonieën geven nu vooral concerten. In Den Haag heb je bijvoorbeeld The Woodstreet Big Band, The Swing Time Big band, The Residence Big Band en ook het Koninklijk Conservatorium heeft een eigen Big Band.”

Army Air Force Band
Die populariteit van de Amerikaanse jazzmuziek meteen na de oorlog, had behalve met de muziek, natuurlijk ook alles te maken met de Amerikanen als bevrijder. Duke Ellington, Benny Goodman, Count Basey en Harry James klonken de gehele dag door. Wie vooral tot de verbeelding sprak in die jaren –en nog steeds- is Glenn Miller. Miller stopte in 1942 op het toppunt van de roem met zijn band ‘Glenn Miller Orchestra’ en richtte de ‘Army Air Force Band’ op om de Amerikaanse soldaten in Engeland te ondersteunen. “We gave them a hunk of home,” zoals hij het zelf formuleerde. Hij speelde in Engeland op vliegvelden, in theaters, in ziekenhuizen en voor de BBC-radio. Hier in Nederland luisterde men in het geheim naar de Engelse BBC, waar behalve Wilhelmina, ook de Army Air Force Band te beluisteren viel.

Bevrijdingsmuziek
De muziek van Glenn Miller is onlosmakelijk met de Amerikaanse bevrijders en dus met de meidagen van 45. Vrijwel elke 50-plusser weet meteen na de eerste tonen welk nummer begint: ‘Little brown jug’, ‘Tuxedo junction’, ‘Pennsylvania 6-5000’of ‘In The Mood’.

Bill Baker’s Big Band, de band van Wim Zweekhorst is gespecialiseerd in de muziek van Glenn Miller. De band speelt de muziek exact zoals Miller die speelde. Zweekhorst: ”Wij willen die tijd neerzetten, die veertiger jaren. Bij mij gaat het om die periode. Wij willen mensen het gevoel van die Bevrijdingsdagen teruggeven.”

Bill Baker’s Big Band speelt muziek van Glenn Miller tijdens het bevrijdingsconcert ‘Celebrating 75 Years Army Air Force Band’ in het Zuiderparktheater op zaterdag 5 mei.