De verhalen van Peter Pan<< Terug naar Nieuws overzicht

Eind december is de nieuwe theaterproductie Pippi & Pan te zien in het Zuiderparktheater. Deze muzikale winterwandeling gaat over twee literaire jeugdhelden die de meesten van ons wel kennen: Pippi Langkous en Peter Pan. Gastblogger Piet Vernimmen vroeg zich af: waar komen deze twee karakters vandaan? Wie heeft hen bedacht? Piet ging op onderzoek uit. In zijn vierdelige blog besteedt hij aandacht aan schrijvers Astrid Lindgren en James Barrie en hun meest bekende creaties.

Deze week: De verhalen van Peter Pan


Peter Pan heeeft een wat ingewikkelde voorgeschiedenis. In 1902 verschijnt ‘The Little White Bird’ van James Barrie, met daarin onder andere een verhaal over Peter Pan. Twee jaar later, december 1904, wordt in het Duke of York’s Theatre het toneelstuk ‘Peter Pan, or The Boy Who Would Not Grow Up’ opgevoerd. De tekst ervan wordt gepubliceerd in 1928. Vier jaar na het verschijnen van ‘The Little White Bird’, in 1906, wordt het gedeelte van ‘The Little White Bird’ waarin Peter Pan voorkomt, gepubliceerd als kinderboek onder de titel ‘Peter Pan in Kensington Gardens.’ En dan in 1911, verschijnt het kinderboek ‘Peter and Wendy’, later uitgebracht onder de titel ‘Peter Pan’ (u volgt het nog?). De ondeugende jongen Peter Pan lokt kinderen naar het eiland Nooitgedachtland (Neverland) . Daar wonen Indianen, piraten en zeemeerminnen. O ja, om het helemaal ingewikkeld te maken, regisseurs van de talloze Peter Pan (animatie)films die zijn uitgebracht geven allemaal zo hun eigen kijk op het verhaal.  Met andere woorden: als je de film/één van de Peter Pan films hebt gezien, wil dat niet zeggen dat je ook het boek kent. ‘Peter Pan in Kensington Gardens’ is toch weer heel anders dan Peter Pan!

 

Peter Pan in Kensington Gardens

In dit verhaal uit 1906 komt Peter Pan ter wereld uit een ei en Peter voelt zichzelf meer vogel dan jongetje. Alle kinderen worden in het boek geboren als vogel en vliegen naar menselijke ouders om daar opgevoed te worden. Als kinderen het huis niet binnenkomen worden ze huiszwaluw en blijven ze hun leven lang rond het huis cirkelen. Peter mag twee wensen doen: kind worden of vogel blijven. Als hij pas na een paar maanden naar zijn moeder gaat ziet hij dat het te laat is: er zitten tralies voor de ramen en zijn moeder heeft een ander  -nieuw-  kind. Hij gaat terug naar Kensington Gardens en speelt panfluit voor de elfen. Op een dag vindt hij twee overleden baby’s in het park. Hij begraaft hen, zonder leeftijd te vermelden op het grafsteentje. Elk kind leeft immers voort zonder leeftijd. (Never grew up, waar kennen we dat van?)

[Op de foto: Michael Llewelyn Davies verkleed als Peter Pan, gefotografeerd door J.M. Barrie in Rustington, Augustus 1906.]

Peter Pan

Peter Pan in het gelijknamige boek is heel anders: hij is sterk en niet bang. Ja, hij is enkel bang voor ouders en bang om volwassen te worden. Hij kan vliegen en gedraagt zich op het randje van onverantwoord. Hij komt avond aan avond luisteren naar de verhalen die moeder Darling (Schat) haar kinderen vertelt. Als hij op een avond zijn schaduw verliest en die een eigen leven gaat leiden, naait Wendy, de oudste dochter, die weer aan hem vast. Als hij hoort dat Wendy van haar vader geen verhalen meer mag vertellen, vraagt hij Wendy en haar broertjes om met hem mee te vliegen, langs de klokken van de Big Ben, naar het eiland Nooitgedachtland en daar beleven ze behoorlijk wat avonturen. Meteen al bij aankomst worden ze op een paar centimeter na geraakt door een kanonskogel, afgeschoten door de aanwezige piraten op het eiland.

Op Nooitgedachtland

Wendy, die toch wat teleurgesteld is, omdat Peter op het eiland minder belangstelling voor haar heeft dan gehoopt, neemt al gauw de moederrol op zich, zowel voor Peter als voor de andere jongens (The Lost Boys) op het eiland. In tegenstelling tot Peter wil zoon John wel graag volwassen worden en als Peter er niet is, is hij de vader van het gezelschap. Die Lost Boys, zijn 6 jongens die in Kensington Gardens uit de kinderwagen zijn gevallen en door hun moeder vergeten zijn. En dan hebben we nog Tinkelbel het lichtgevende elfje dat hartstikke verliefd is op Peter, en Tijgerbel, de dochter van het Indianenopperhoofd, die op haar beurt jaloers is op Tinkelbel en Wendy, omdat ook zij een oogje heeft op Peter Pan.

Avonturen

Het verhaal wemelt van de avonturen: Kapitein Haak die wraak wil nemen omdat hij door Peters schuld een haak heeft in plaats van een linkerhand, een krokodil die een voortdurend gevaar vormt, ontvoeringen en behalve piraten ook een gevaarlijke Indianenstam: wat er ook gebeurt, Peter is de redder in nood, hij durft alles. Wendy, haar broertjes én de Verloren Jongens, gaan terug naar Londen, waar Wendy later trouwt met één van de Verloren Jongens. Tot teleurstelling van Peter, de jongen die nooit volwassen wilde worden.

Peter Pan Syndroom

Dan is er nog het Syndroom van Peter Pan: het verschijnsel dat sommige mannen zich op latere leeftijd puberaal en onvolwassen gaan gedragen. Psycholoog Kiley beschouwde dat als uiting van het verlangen om bemoederd ter worden. En als we nu toch aan het psychologiseren zijn: Wendy is verliefd op Peter, maar hij zoekt juist een moederfiguur. Is hier dan sprake van een oedipuscomplex? En die gevechten met Kapitein Haak, is dat de strijd tegen de vaderfiguur?