Het leven van J.M. Barrie<< Terug naar Nieuws overzicht

Eind december is de nieuwe theaterproductie Pippi & Pan te zien in het Zuiderparktheater. Deze muzikale winterwandeling gaat over twee literaire jeugdhelden die de meesten van ons wel kennen: Pippi Langkous en Peter Pan. Gastblogger Piet Vernimmen vroeg zich af: waar komen deze twee karakters vandaan? Wie heeft hen bedacht? Piet ging op onderzoek uit. In zijn vierdelige blog besteedt hij aandacht aan schrijvers Astrid Lindgren en James Barrie en hun meest bekende creaties.

Deze week: Het leven van J.M. Barrie


Vraag aan tien willekeurige bezoekertjes op de afdeling jeugdboeken van de bibliotheek wie Harry Potter schreef en ze antwoorden in koor ‘J. K. Rowling’! En wie schreef Alice in Wonderland? ‘Lewis Caroll!’ En wie schreef Ronja de Roversdochter? ‘Astrid Lindgren!’ Fantastisch. Jullie weten alles. Goed zo! En wie Peter Pan? ‘Eh… Walt Disney?’ Nee, James Barrie! ‘James Wie?’

James Matthew (J.M.) Barrie (1860 – 1937) is een Schotse roman- en toneelschrijver en de auteur van ‘Peter Pan’, ofwel ‘Peter Pan of de jongen die niet volwassen wilde worden’. Ruim dertig jaar later zou Lindgren in het laatste hoofdstuk van Pippi Langkous de kinderen snoepjes laten eten: “Lief klein pilletje peperneut, ik wil nimmer worden greut.” (Lindgren kende haar klassieken blijkbaar wel.) 

Jeugd

In het traditionele calvinistische gezin van David Barrie en Margaret Ogilvy in het Schotse dorpje Kirriemuir krijgt Magaret maar liefst tien kinderen. James Matthew is in 1860 de negende. Niet onbelangrijk: Als James 6 jaar oud is, sterft zijn oudere broer David (de favoriet van zijn moeder) op 14-jarige leeftijd bij een schaatsongeluk. Barrie’s moeder vindt dan troost in het feit dat haar overleden zoon voor altijd een jongen zou blijven en nooit zou opgroeien.

Van zijn 8e tot zijn 14e bezoekt hij drie verschillende scholen: op twee ervan geven oudere broers en zussen les. Een van de internaatgebouwen van de Dumfries Academy draagt nog steeds de naam ‘Barrie’. Al tijdens zijn studie aan de universiteit van Edinburgh schrijft hij theaterkritieken voor de Edinburgh Evening Courant. Vrij snel na zijn afstuderen in 1882 wordt hij journalist en begint aan zijn omvangrijke oeuvre van verhalen, theaterkritieken, columns, romans en toneelstukken.

Het personage van ‘Peter Pan’ verschijnt voor het eerst in The Little White Bird, een roman uit 1902.  Barrie’s Peter Pan, or The Boy Who Wouldn’t Grow Up heeft zijn eerste toneelvoorstelling op 27 december 1904. In 1911 verwerkt Barrie het toneelstuk Peter Pan om tot de roman Peter en Wendy.

Bekend, beroemd, geliefd

Binnen Britse literaire kringen eind 19e, begin 20e eeuw is Barrie enorm populair. Hij correspondeert uitgebreid met Robert Louis Stevenson ( ‘Schateiland’), sluit langdurige vriendschappen af met Bernard Shaw (‘My fair Lady’) met HG Wells ( ‘The war of the Worlds’) en tientallen andere schrijvers. Hij richt in Stanway een cricketteam op waarin onder andere H.G. Wells, Rudyard Kipling, Arthur Conan Doyle, P.G. Wodehouse , Jerome K. Jerome , G.K. Chesterton en A.A. Milne spelen. Hij ontmoet in de jaren ’30 de toekomstige Koningin Elisabeth en prinses Margareth. Na die ontmoeting roept Margareth:  “Hij is mijn grootste vriend en ik ben zijn grootste vriend”.

Kensington

In de jaren ’90 verhuizen de Barries (hij is dan getrouwd met Mary Ansell) naar Kensington-Londen. Daar leert Barrie het gezin Llewelyn Davies kennen: Arthur en Sylvia en hun vijf zonen:  George, John (Jack), Peter, Michael en Nicholas (Nico) en hun oppas Mary Hodgson. Als de ouders overlijden, in 1907 Arthur en in 1910 Sylvia, wordt hij voogd.

Het kleine broertje dat kan vliegen

Zoals Astrid Lindgren haar verhalen eerst voorleest aan haar dochter Karin en er later een boekje van maakt, zo bedenkt ook Barrie de figuur van Peter Pan om George en Jack te vermaken: hun kleine broertje Peter kan vliegen. Hij beweert dat baby’s, voordat ze worden geboren, vogels zijn. Ouders plaatsen tralies op kinderkamerramen om te voorkomen dat de kleintjes wegvliegen. Dit groeit uit tot een verhaal van een babyjongen die wel wegvliegt.

Het zijn intense vriendschappen, zowel met de ouders als met de zoons. Als George in 1915 in de oorlog omkomt, is het verdriet groot. Michael, met wie Barrie tot diens overlijden dagelijks correspondeert, verdrinkt zes jaar later in Sandford Lock in de buurt van Oxford. Peter, de andere zoon van het gezin en naamgever van het toneelstuk, werpt zich in 1960 voor een trein. Maar dan is Barrie zelf al overleden.

1937

Barrie sterft aan een longontsteking op 19 juni 1937. Hij wordt begraven in zijn geboorteplaats Kirriemuir in het familiegraf naast zijn ouders en twee van zijn broers en zussen. Zijn geboortehuis op 9 Brechin Road wordt onderhouden als een museum door de National Trust for Scotland. Hij laat het grootste deel van zijn nalatenschap over aan zijn secretaris , maar de rechten op alle werken van Peter Pan heeft hij al eerder geschonken aan het Great Ormond Street Hospital in Londen. De overlevende Llewelyn Davies-jongens, die overigens allen op zijn kosten hebben gestudeerd, ontvangen een deel van de erfenis.

Barrie zelf leeft voort in zijn meer dan 50 boeken en toneelstukken als Quality StreetThe Twelve Pound Look (het Nederlandse hoorspel Wat elke vrouw waard is) en  What Every Woman Knows (in Nederland Wat iedere vrouw wel weet).

En natuurlijk in zijn allerbekendste creatie, Peter Pan.

Lees ook Piet’s volgende blog: de verhalen van Peter Pan.

Lees meer over de voorstelling Pippi & Pan.