Hoe werd Pippi Langkous zo populair?<< Terug naar Nieuws overzicht

Eind december is de nieuwe theaterproductie Pippi & Pan te zien in het Zuiderparktheater. Deze muzikale winterwandeling gaat over twee literaire jeugdhelden die de meesten van ons wel kennen: Pippi Langkous en Peter Pan. Gastblogger Piet Vernimmen vroeg zich af: waar komen deze twee karakters vandaan? Wie heeft hen bedacht? Piet ging op onderzoek uit. In zijn vierdelige blog besteedt hij aandacht aan schrijvers Astrid Lindgren en James Barrie en hun meest bekende creaties.

Deze week: Hoe werd Pippi Langkous zo populair?

“Ik heet Pippilotta Victualia Rolgordyna Kruizemunta Efraimsdochter Langkous, dochter van kapitein Langkous, vroeger de schrik der zeeën […]”, zo stelt Pippi Langkous (Pippi Långstrump) zich voor aan de juffrouw, als ze na aandringen van haar vriendjes Tommy en Annika eindelijk eens een dagje mee naar school gaat.

Van voorlezen naar boek

In 1941 begin Astrid Lindgren haar dochter Karin verhalen te vertellen over Pippi, een supersterk meisje, zó sterk dat de krachttoeren van de latere sterke helden, zoals ‘Archie de man van Staal’ er steeds bij in het niet zouden vallen. Drie jaar later besluit Astrid haar dochter voor haar tiende verjaardag te verrassen met een boek: de opgeschreven versie van de vertelde Pippi-verhalen. Een kopietje ervan stuurt ze naar een uitgeverij.

Succes

Het boek slaat in als een bom en traditionele pedagogen weten niet waar ze het zoeken moeten. Ze zien een kind dat in een kerk van bank naar bank springt, dat een circusdirecteur belachelijk maakt, constant liegt, niet naar school gaat, brutaal is, levensgevaarlijke toeren uithaalt, haar huis laat verslonzen en niet naar de jeugdopvang wil … en tegelijkertijd in heel het land binnen twee jaar waanzinnig populair is. En het gaat niet enkel om het boek: binnen korte tijd zijn er Pippi kindertheaterstukken, waarbij ook een lidmaatschapskaartje voor de bibliotheek als toegangsbewijs geldt, er zijn Pippi radio-uitzendingen waarin hoofdstukken worden voorgelezen, en er is een filmcontract getekend.

Controversieel

Vanuit behoudend pedagogisch standpunt gezien is de inhoud inderdaad behoorlijk controversieel. Aardig detail in dit verband is de Franse vertaling. Die verschijnt in 1951 en wordt streng gecensureerd. Franse kinderen moeten tot 1995 wachten op de ongecensureerde versie van de avonturen en het taalgebruik.

Einde van de oorlog is ook in Zweden het kerngezin de hoeksteen van de samenleving, maar Zweedse ouders gunnen hun kinderen een vrolijk jeugdboek na alle oorlogsellende en met de kerstdagen 1945 vliegt Pippi in Zweden met duizenden tegelijk over de toonbank van de boekhandels. 

Oorlog

In Pippi Langkous (1941) is de oorlog niet ver weg. De geweldenaars, zoals pestkop Bert en de ‘schterke Adolf (!) zoals hij wordt aangekondigd door de gebroken Duits pratende circusdirecteur, bestrijdt ze geweldloos én met een glimlach. “Pippi heeft gewonnen, Pippi heeft gewonnen”, riepen alle mensen in het circus. Sterke Adolf sloop weg zo gauw hij kon”. Dat die circusdirecteur de gewoonte heeft om zijn haar netjes met een natte kam op orde te brengen, maakt de associatie met de toenmalige Duitse machthebber compleet. 

Villa Kakelbont

Pippi Langkous is in Nederland uitgegeven in drie delen ‘Pippi langkous’, ‘Pippi Langkous gaat aan boord’ en ‘Pippi Langkous in Taka-Tuka-land.

In deel 1, ‘Pippi langkous’ stapt Pippi van boord van het schip van haar vader en neemt haar intrek in Villa Kakelbont samen met het aapje meneer Nilsson en het paard. (De sterke Pippi “kon een heel paard optillen als ze dat wilde. En dat wilde ze”.) Snel wordt ze vriendjes met de buurkinderen, Annika en Tommy. In elf verhalen zien we de fantasierijke Pippi haar eigen kinderleven leiden, daarbij absoluut niet geremd door gewenste omgangsvormen. Ze heeft dat ook niet geleerd, zo zegt ze tegen de schooljuf die op het einde van de dag helemaal ten einde raad is. ”[A]ls je zelf je hele leven op zee hebt gevaren, dan weet je niet precies hoe je je op school moet gedragen tussen alle appels en egels.” Zich opvoeden doet ze zelf. “Eerst zeg ik het een keertje heel vriendelijk. Als ik dan niet gehoorzaam ben, dan zeg ik het nog eens streng. En als ik het dan nog niet doe, dan krijg ik een pak voor mijn broek, snap je?”

Pippi Langkous gaat aan boord

Ook in dit deel beleven Pippi, Tommy en Annika in 9 hoofdstukken doldwaze avonturen in het stadje en in Villa Kakelbont. De mogelijkheden die Lindgren Pippi geeft zijn onbeperkt ook al door het motto: “Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.” Als Pippi tijdens een schoolreisje een boer opmerkt die zijn paard met een zweep bewerkt, gooit ze hem zes keer in de lucht, draagt het paard naar de stal en laat de boer zelf de vracht sjouwen. Dat ze werkelijk nergens bang voor is, moet ook een ontsnapte tijger ondervinden. “Hij [de tijger] was van plan haar op te eten. ’Zoals je wilt hoor’, zei Pippi. Maar onthoud goed dat jij begonnen bent met dit gevecht!” In het laatste hoofdstuk komt haar vader langs en gaat ze met hem aan boord.

Pipi Langkous in Taka-Tuka-land

12 hoofdstukken telt dit derde deel. Een deftig heerschap die Villa Kakelbont wil kopen wordt het dorp uitgebonjourd en haar vader nodigt Pippi uit om naar Taka-Tuka-land te komen. Tommy en Annika mogen mee. Een haai die Tommy wil verslinden schrikt zich het apelazarus als hij met Pippi te maken krijgt. En ook Buck en Jim, twee zeelui zullen zich Pippi nog wel even herinneren. Rond kerst zijn der kinderen weer terug thuis. In het donker nemen ze elk een klein pilletje:

“Lief klein pilletje peperneut,
ik wil nimmer worden greut.”

‘Ja’, zei Pippi, “nu hoeven we niet groot te worden. Maar ze hebben zo lang in mijn kast gelegen, je kunt er niet zeker van zijn dat ze hun kracht niet hebben verloren. We moeten er maar het beste van hopen”.

In Nederland verzorgt Uitgeverij Ploegsma in  hun speciale ‘Astrid Lindgren Bibliotheek’ de uitgave van de Pippi Langkous boeken, waarbij Liesbeth Borgesius-Wildschut en Saskia Ferwerdazorgen verantwoordelijk zijn voor de vertaling en Carl Hollander voor de illustraties.

 

Volgende week: Wie was James Matthew Barrie?

Lees meer over de voorstelling Pippi & Pan.