Uit de geschiedenis van Holland: De Slag bij Vlaardingen<< Terug naar Nieuws overzicht

In zijn driedelige blog Uit de geschiedenis van Holland blikt Piet Vernimmen terug op bijzondere gebeurtenissen uit de Nederlandse geschiedenis. Dit ter voorbereiding van de prachtige muzikale show MISSA: Over het onstaan van Holland, van Haags orkest Música Extrema op zondag 26 mei.

De Slag bij Vlaardingen

 

“Dikkie, Dikkie, Arnout,
Dikkie, Dikkie, Floor,
Dikkie, Floor,
Dikkie Floor,
Dikkie, Willem, Floor,
Willem, Floor, Jan.”

De graven

Op hoge leeftijd kende mijn opa in 1962 het versje nog van buiten: het ezelsbruggetje van de graven van Holland. “En er waren er nog veel meer”. Dat laatste klopt, want opa zijn lijstje gaat enkel over de graven van het Hollandse Huis die in deze streken hun gezag uitoefenden van 885 tot 1299. Na 1299 zouden nog de graven komen uit het Henegouwse, Beierse, Bourgondische en Oostenrijkse Huis. Tot pakweg 1500 Iets meer dan 35 graven in totaal.

Belangrijke slag

Een bijzondere graaf uit het Hollandse Huis is Dirk III (de vierde uit het versje) die leeft van 981 tot 1039. Dirk III is de man van De Slag bij Vlaardingen uit het jaar 1018. De overwinning van Dirk III bij Vlaardingen is van groot belang geweest voor de grote zelfstandigheid van het graafschap Holland. Na de overwinning bij de Slag bij Vlaardingen begint voor Holland een bloeiperiode.

Invallen van de Friezen

Rond het jaar 995 heeft het graafschap Holland last van de voortdurende aanvallen van de Friezen. Dirk is na de dood van zijn vader nog te jong om met gezag handelend op te kunnen treden, dus vraagt zijn moeder, die tijdelijk de honneurs waarneemt, aan Hendrik II, de Duitse keizer, om in te grijpen. Die maakt in 1005 inderdaad een einde aan de aanvallen vanuit het noorden. Dertien jaar later zal Dirk III er blijk van geven dat zijn dankbaarheid voor deze hulp niet eeuwigdurend is.

Uitdagend gedrag

Dirk III trekt zich na nieuw gedoe aan de noordgrens terug in de buurt van het huidige Ridderkerk. Hij laat in die omgeving het land cultiveren wetende dat hij in die gebieden eigenlijk niks te zeggen heeft, omdat ze eigendom zijn van de bisschoppen van Utrecht. Bovendien kaapt hij schepen die vanuit Tiel handel drijven met Engeland. Dat uitdagende gedrag is vragen om sancties. De bisschop van Utrecht vraagt dan ook al snel aan de Duitse keizer om in te grijpen. Die verordonneert dat Dirk III zijn versterking bij Vlaardingen, ergens in de buurt van het huidige plaatsje Maasland, meteen moet ontruimen.

De graaf tegen zijn keizer

Maar graaf Dirk III maakt geen aanstalten om het bevel van zijn meerdere op te volgen. Hij verlaat zijn burcht niet, laat staan dat hij hem ontruimt. Er zit voor keizer Hendrik II niets anders op dan een leger te sturen naar zijn graaf. Dat leger staat onder leiding van de hertog Godfried Van Lotharingen.  Met schepen varen ze van Utrecht naar het westen en een paar kilometer voor de burcht bij Vlaardingen gaan ze aan land. Te voet en zonder paarden.

De slag

Het gebied is drassig, er zijn tal van sloten en het zwaarbewapende leger van de hertog kan nauwelijks manoeuvreren. In een lange stoet lopen ze, pakweg 1000 man, richting burcht. Als de aanwezige mannen van Dirk III vanuit een hinderlaag het hertogelijke leger aanvallen en nadat iemand roept dat de voorste gelederen verslagen zijn en “De hertog is al gevlucht!”, breekt er grote paniek uit bij de aanvallers. Veel soldaten rennen voor hun leven om snel weer in de boten te kunnen klimmen, boten die inmiddels in het midden van de rivier drijven. Veel schepen kapseizen en de zwaar bepakte soldaten verdrinken. Zij die nog in het moerassige gebied staan, worden vrijwel allemaal door het 300 man sterke legertje van Dirk III over de kling gejaagd. Het machtige keizerlijke leger van Hendrik II is in de pan gehakt: nauwelijks slachtoffers aan Dirk III zijn kant, honderden doden bij de aanvallers.

De Slag bij Vlaardingen in 2018

Het zal misschien niet bij iedereen bekend zijn, maar het naspelen van grote veldslagen is in Nederland behoorlijk populair. In 2017 wordt de Slag bij Bergen nagespeeld door een paar honderd strijders. Ook bij de tweejaarlijkse re-enactment van het beleg van Groenlo uit 1627 komen duizenden bezoekers (de volgende aflevering 19 oktober 2019). En in juni 2018, 1000 jaar na de slag, spelen 450 strijders voor een publiek van maar liefst 32.000 man de Slag bij Vlaardingen na.

Dikkie, Dikkie, Floor

En hoe zit het met het versje van mijn opa? “Dikkie, Dikkie, Arnout, Dikkie, Dikkie, Floor, Dikkie, Floor, Dikkie Floor, Dikkie, Willem, Floor, Willem, Floor, Jan.”

Dat zijn dus de graven van het Hollandse Huis. Achtereenvolgens Dirk I, Dirk II, Arnulf, Dirk III, Dirk IV, Floris I, Dirk V, Floris II, Dirk VI, Floris III, Dirk VII, Willem I, Floris IV, Willem II, Floris V en als laatste Jan I. (“In Den Haag daar woont een graaf en zijn zoon heet Jantje.” Die dus.…)

Piet Vernimmen

Liefhebbers van cultuur, erfgoed en verhalen uit de Hollandse geschiedenis kunnen hun hart ophalen tijdens de muzikale voorstelling MISSA. Reserveer hier kaartjes voor deze muzikale voorstelling over Over Het Ontstaan van Holland.